Τι είναι ελιά καλαμών

Η ελιά Καλαμών είναι μια από τις καλλιεργούμενες ποικιλίες ελιάς στην Ελλάδα. Είναι εξαιρετική βρώσιμη (επιτραπέζια). Είναι δένδρο που δίνει καρπό μεσαίου – μεγάλου μεγέθους, υψηλής ποιότητας και θεωρείται μια από τις κορυφαίες ποικιλίες στον κόσμο. Επιτραπέζιες ελιές της ποικιλίας αυτής συντηρούνται σε άλμη ή σε ξύδι σε διάφορους συνδυασμούς με αρωματικά φυτά και βότανα.

Είναι μεσοπρώιμη, δηλαδή ωριμάζει το Νοέμβριο με το Δεκέμβριο. Είναι δένδρο εύρωστο με μεγάλα βαθυπράσινα φύλλα. Απαιτητική σε εδαφική και ατμοσφαιρική υγρασία και κατάλληλη για πεδινά ή ημιορεινά μέρη.

Το δένδρο της Καλαμών αναπτύσσεται σε ύψος 7-10 μέτρα. Έχει τάση ανωφερή και τα φύλλα του είναι χαρακτηριστικά φαρδιά και βαθυπράσινα, με μήκος 8,48±1,1 εκ. και πλάτος 1,64±0,24 εκ. Ο καρπός έχει σχήμα κυλινδροκωνικό με κάμψη στη μια πλευρά -μονόπλευρο, κυρτό και μοιάζει με τη ράγα της ποικιλίας του σταφυλιού "Αετονύχι". Στην ομοιότητα αυτή οφείλει και τις ονομασίες της Αετονυχολιά, Αετονύχι κ.λπ. Το μέσο βάρος του καρπού είναι 5,6 γρ., γεγονός που την κατατάσσει στις μεσόκαρπες ποικιλίες. Ο πυρήνας του καρπού της έχει σχήμα παρόμοιο με τον καρπό, μέσο βάρος 0,6 γρ. και φέρει 9-10 αβαθείς γλυφές. Η σχέση σάρκας / πυρήνα του καρπού είναι 8,3/1. Στο στάδιο της πλήρους ωριμότητας η επιδερμίδα του καρπού αποκτά μαύρο βαθύ χρώμα με χαρακτηριστικά θαμπή επιφάνεια. Η σάρκα είναι πολύ συμπαγής, με εξαιρετικό άρωμα, ιδιαίτερα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά και περιέχει λάδι σε περιεκτικότητες από 17-25% και ζυμώσιμα συστατικά 3,1-3,5% επί νωπού βάρους.

Η ποικιλία ωριμάζει τον καρπό της όψιμα, δηλαδή το Νοέμβριο, αν το φορτίο είναι μειωμένο ή αργά το Δεκέμβριο, αν το φορτίο της είναι βαρύ. Θεωρείται ποικιλία ανθεκτική στην προσβολή του δάκου και έχει ειδικές απαιτήσεις ως προς το έδαφος, την υγρασία και το μικροκλίμα της περιοχής καλλιέργειάς της. Πιο συγκεκριμένα απαιτεί μέσης σύστασης γόνιμα εδάφη με άριστο pΗ γύρω στο (7). Κατά την περίοδο της ανθοφορίας-καρπόδεσης απαιτεί μειωμένη ατμοσφαιρική υγρασία ενώ κατά την περίοδο έντονης ξηρασίας των θερινών μηνών έχει ανάγκη (ανάλογα με τον τύπο του εδάφους) από τρεις, ή και περισσότερες αρδεύσεις για να δώσει ικανοποιητικό, για εμπορία, μέγεθος καρπού.

Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί ότι είναι απαιτητική ποικιλία σε ηλιακή ακτινοβολία και παρουσιάζει σε αρκετές περιπτώσεις βλαστομανία. Αυτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν την Καλαμών απαιτητική στο κλάδευμα και στη λίπανση. Έτσι, στις περιπτώσεις αυτές θα πρέπει να δίνεται πολύ προσοχή στην αζωτούχα λίπανση και στον τρόπο του κλαδέματος ώστε να έχουμε καλό αερισμό-φωτισμό της κόμης, να περιορίζεται η ανάπτυξη λαίμαργων βλαστών και συνεπώς να έχουμε μια ικανοποιητική παραγωγή καρπού. Σε πολύ δύσκολες περιπτώσεις συστήνεται η χρήση κατάλληλων φυτορυθμιστικών ουσιών για την παρεμπόδιση της βλάστησης και την αύξηση της καρπόδεσης-παραγωγής. Οι ελιές Καλαμών έχουν ένα ομοιογενές αλλά με διακυμάνσεις σοκολατί έως σκούρο καφέ – ιώδες χρώμα και είναι χαρακτηριστικά μυτερές. Είναι συμπαγείς και τραγανές με διακριτική φρουτώδη γεύση, η οποία είναι επίσης αλμυρή, ελαφρώς πικρή και ξυδάτη. Τρώγονται όπως είναι σαν μεζές – ορεκτικό, σε σαλάτες και ειδικά στην ελληνική χωριάτικη σαλάτα, συνοδεύουν και χρησιμοποιούνται σε πολλές συνταγές.

Διαχρονικοί συμβολισμοί της ελιάς

Για τους αρχαίους Έλληνες η ελιά συμβόλιζε το ολυμπιακό ιδεώδες, την Ειρήνη, τη σοφία και τη Νίκη. Η Ειρήνη εικονιζόταν με κλαδί ελιάς στα χέρια της.

Οι αθλητές άλειφαν με ελαιόλαδο όλο τους το σώμα, γιατί πίστευαν ότι θα τους χαρίσει δύναμη και τύχη. Οι νικητές των Ολυμπιακών Αγώνων στεφανώνονταν με το πασίγνωστο κότινο, ενώ οι νικητές στα Παναθήναια έπαιρναν ως βραβείο αμφορείς με λάδι. Στο ναό της Ήρας, στην Αρχαία Ολυμπία, υπήρχε η επονομαζόμενη "καλλιστέφανος ελαία". Στους πολέμους δεν υπήρχε καλύτερος τρόπος αλλά και καλύτερο σύμβολο για τη λήξη των επιχειρήσεων. Οι αγγελιαφόροι που στέλνονταν για να μεταφέρουν το μήνυμα της ειρήνης ή να ζητήσουν ανακωχή έπρεπε να κρατούν στο χέρι τους "κλάδον ελαίας". Οι πολεμιστές μύρωναν με λάδι τα κεφάλια των ευγενών και έριχναν σταγόνες στα κόκαλα των νεκρών, καθώς θεωρούνταν μέσο καθαγιασμού και σύμβολο αγνότητας.

Το λάδι ελιάς κατά την αρχαιότητα δεν ήταν απλά μία τροφή, αλλά αποτελούσε σύμβολο υγείας και δύναμης, ενώ ήταν επίσης φάρμακο. Όσο για την ιερότητα του, ο Όμηρος αναφέρει ότι τα ελληνικά δικαστήρια καταδίκαζαν σε θάνατο όποιον κατέστρεφε ένα δέντρο ελιάς. Η ιερή λυχνία που αναφέρεται στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό φώτιζε τα σκοτεινά δωμάτια τροφοδοτούμενη με ελαιόλαδο.

Ο Ηρόδοτος έγραφε το 500 π.Χ. ότι η καλλιέργεια και η εξαγωγή των ελιών ήταν κάτι τόσο ιερό, που μόνο παρθένες και ευνούχοι είχαν τη δυνατότητα να καλλιεργούν περιβόλια από ελιές. Το ελαιόλαδο όμως αποτελεί και θρησκευτικό αγαθό που χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες για τις σπονδές στους βωμούς. Με κλάδους ελιάς προσέφευγαν στα ιερά των θεών οι αιτούντες "ικεσίαν", δηλαδή όσοι είχαν διαπράξει φόνους ή άλλα σοβαρά αδικήματα. Οι ελιές προσφέρονταν στους θεούς -μαζί με άλλα αγαθά- σε αναίμακτες θυσίες. Η ελιά καταναλωνόταν ως πένθιμη τροφή, καθώς θεωρούνταν πως ο νεκρός θα στερούνταν ένα από τα σημαντικότερα πράγματα. Τα φύλλα ή και τα κλαδιά τοποθετούνταν μέσα στους τάφους και δεν ήταν ασυνήθιστο το φαινόμενο να αποθέτουν τους νεκρούς πάνω σε στρώμα από κλαδιά ελιάς.

Η παρουσία της ελιάς κατά τις τελετές γονιμότητας των αρχαίων ήταν κυρίαρχη. Η ελιά δίνει την εικόνα της αιώνιας θαλερότητας, της βλάστησης που δεν επηρεάζεται από την αλλαγή των εποχών. Είναι η προσδοκία του αέναου και του αειθαλούς. Χαρακτηριστικό σύμβολο των τελετών αυτών ήταν η "ειρεσιώνη": επρόκειτο για κλάδο καλλιεργημένης ελιάς ή δάφνης, περιτυλιγμένο με μικρές μάλλινες ταινίες και φορτωμένο με διάφορα φρούτα και καρπούς της εποχής. Το κλαδί της ελιάς δεν ήταν τυχαίο: προερχόταν από τη "μορία ελαία", την ιερή ελιά της πόλης, εκείνη που πίστευαν πως είχε φυτέψει η ίδια η Αθηνά ή από ελαιόδεντρο που θεωρούνταν πως ήταν απόγονος αυτού του δέντρου. Ο κλάδος της ελιάς ήταν εκείνος που μετέφερε τη γονιμοποιό δύναμη της γης που ανακυκλώνεται, την ελπίδα της βλάστησης.

Η συγκομιδή της ελιάς

Ο καρπός της ελιάς ωριμάζει στα μέσα προς τέλη του φθινοπώρου, οπότε και ξεκινάει η συγκομιδή, ή το λιομάζωμα. Η ελιά παραδοσιακά μαζεύεται με το χέρι, και το μάζεμα της ελιάς αποτελεί εδώ και αιώνες σημαντική αγροτική δραστηριότητα σε πολλές περιοχές της Μεσογείου.

Στη σημερινή εποχή ευδοκιμεί ακόμη η παραδοσιακή μέθοδος συγκομιδής, με τη βοήθεια ίσως κάποιων νεότερων εργαλείων: τα κλαδιά περνιούνται με το "χτένι" για να αποσπαστεί ο καρπός με μεγαλύτερη ευκολία και ταχύτητα, ενώ το έδαφος κάτω από την ελιά στρώνεται με λιόπανα ή με ειδικό δίχτυ από συνθετικό υλικό. Σκάλες από ξύλο ή αλουμίνιο χρησιμοποιούνται για το μάζεμα των δυσπρόσιτων κλαδιών. Αφού πέσουν οι ελιές από το δέντρο, οι αγρότες τινάζουν τα άκρα των ελαιόπανων ώστε να δημιουργηθούν σωροί, οι οποίοι θα καθαριστούν με το χέρι ή με την κοσκοινίστρα από χοντρά κλαριά και τσαμπιά προκειμένου να τοποθετηθούν στη συνέχεια σε δοχεία μεταφοράς (κουβάδες, τενεκέδες κλπ.) και σακιά και να μεταφερθούν στον χώρο αποθήκευσης.

Δεν είναι απαραίτητη η απομάκρυνση των φύλλων, αφού υπάρχει στο ελαιοτριβείο ειδικό μηχάνημα που τα απομακρύνει με αέρα. Εναλλακτική τεχνική είναι το "τίναγμα" της ελιάς με ξύλινα ραβδιά, η τεχνική όμως αυτή μπορεί να εφαρμοστεί μόνο όταν έχει ωριμάσει πλήρως ο καρπός και είναι εύκολη η απόσπασή του από το δέντρο. Τέλος, είναι σύνηθες κατά τη συγκομιδή να κόβονται με πριόνι επιλεγμένα κλαδιά του δέντρου, τόσο για τη διευκόλυνση της συγκομιδής, όσο και για να βοηθηθεί η σωστή ανάπτυξη του δέντρου

Η ελιά στη διατροφή

ο καρπός της ελιάς είναι πολύ βασικός για τη Μεσογειακή διατροφή. Ο καρπός της ελιάς είναι θαυμάσια πηγή μονοακόρεστων λιπαρών οξέων. Η ελιά παρέχει φυτικές ίνες και μέταλλα στον οργανισμό και είναι πηγή της βιταμίνης Ε, που είναι φυσικό αντιοξειδωτικό. Θεωρείται επίσης ότι η βιταμίνη Ε, επιβραδύνει τις αλλοιώσεις των κυτταρικών μεμβρανών και καταπολεμά την οστεοπόρωση. Οι ελιές περιέχουν λινολεϊκό οξύ που είναι ευεργετικό για τα βρέφη που θηλάζουν. Η ανεπάρκειά του συνδέεται με ορισμένες ασθένειες του δέρματος και προβλήματα ανάπτυξης στα βρέφη.

  • Το χλώριο που περιέχουν μπορεί να βελτιώσει τις λειτουργίες του ήπατος, βοηθώντας τον οργανισμό για την αποτελεσματική εξάλειψη των αποβλήτων στο σώμα.
  • Οι βιταμίνες A, D, E, K που περιέχονται στις ελιές βοηθούν την ανάπτυξη των οστών σε παιδιά και ενήλικες.
  • Η χαρακτηριστική γεύση και το άρωμα της ελιάς προέρχεται από την παρουσία των πολυφαινολών. Οι πολυφαινόλες διαθέτουν σημαντικές αντικαρκινικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες.
  • Μυθολογία

    Η ελιά αποτελεί ιερό δέντρο από τα αρχαία χρόνια και βρίσκεται υπό την προστασία της θεάς Αθηνάς. Όπως μας θυμίζει ο αρχαίος μύθος, στον αγώνα μεταξύ των θεών για την ανάδειξη του προστάτη των Αθηνών, που έγινε στον ιερό βράχο της Ακρόπολης, νικήτρια βγήκε η Αθηνά δωρίζοντας στους Αθηναίους την πρώτη ελιά του κόσμου, που φύτρωσε εκεί όπου χτύπησε το δόρυ της. Το δέντρο αυτό ήταν χρήσιμο για τη διατροφή, το φωτισμό, τη θέρμανση, την υγεία και τον καλλωπισμό των Αθηναίων. Από τότε τα ελαιόδεντρα γύρω από την Αθήνα έγιναν ιερά. Αλίμονο σ' όποιον τολμούσε να τις πειράξει, αφού η τιμωρία ήταν ο εξοστρακισμός ή θάνατος.

    Φωτογραφίες

    Επικοινωνία

    Γεράκι Λακωνίας Τ.Κ. 23058

    Τηλέφωνο: 27310 71660
    Κινητό: 6974 435432
    Φαξ: 27310 71600
    E-mail: info@drousiasolivesa.gr